Monpaseko bateria militarra

1898 urtean Monpaseko bateria eraiki zen estatubatuar marinaren eraso posible batean Donostiako hiria defendatzeko. Cubako gerra Euskal Herriko kostaldera iristen zen, behintzat kezka moduan. Gerra bukatu zen erasorik jasan gabe eta 1908an 15cm-ko lau kanoi jaso zituen, kuartel berria eraikitzen zuten bitartean. 1936an bere kanoi zaharrekin tiroak ematera iritsi zen matxinatutako ontzien aurka. Desmilitartuta geratu zen 1950ean.

Gaur egun eztutu eta hurbila den leku bat da, beti itsaslabarrean bere habiak egiten dituzten kaioez beterik. Monpaseko muturrera iristeko bide maldatsu eta karabilkatsu bat ibili behar da, altuetara zorabioa jasaten duten pertsonentzako desegokia. Hiriko ikuspegi harrigarria da ibilbide hau egiteko aurrerabidea.

Urgull mendiko Jesukristoa

Eskultura hau Donostian antolatu zen diru-bilketa bati esker eraiki zen. Urgull mendiaren tontorrean dago, Mota gazteluaren gainean. Jesus Bihotzekoaren irudiak ezin hobeto erakusten du, bai darabilen gaiagatik bai estetikagatik, lan hau egin zen garaiko eskultura ofiziala nolakoa zen: oso urrun zebilen Oteiza, Chillida eta beste batzuk buru zituzten abangoardiako eskulturetatik.

Egia esan, eskultura kokatzeko hautatu zen tokia ez da oso egokia, eta gainera, gaur egun ez du konektatzen gizartearen gehiengoaren pentsamenduarekin. Baina, hala ere, ez dago dudarik Donostiaren paisaia eratzen duten osagai nagusienetako bat bihurtu dela. Monumentuak 16 metroko garaiera duen piramide moztu bat du oinarrian, barrualdean kapera txiki bat daukana. Haren gainean, estatua bera dago: 12,5 metroko garaiera du, eta hormigoi armatuz egina dago.

Gaur egun Jesuseko Bihotz Sakratuaren irudia, Urgull mendiaren goialdean kokatuta, ikur frankistatzat hartu daitekeen edo ez eztabaidatzen ari da, izaera erlijioso nabaria duela alde batera utziz. Izan ere, bere eraikuntza 1936ko gerraren ondoren ezarritako erregimenaren onespenarekin kontuan hartu zuen.

Ayeteko udaldiak

Franco jeneralak, Espainiako Estatuko buru berriak, monarkiaren tradizioari eutsirik, udaldi ofizialak Donostian igarotzea erabaki zuen. 1939an, udalak, halako ohore handia eskertzeko, Francoren esku jarri zuen Ayeteko jauregia. Francoren etorrerak berehala erakarri zituen Espainiako goi mailako handikiak. Udaldian, Donostiako hondartzak eta hotelak berriz bete ziren jendez.

Ayeteko jauregia 1878ean eraiki zen Hayet-en etxeko eremuetan Bailén-eko dukeen aginpidean. Hango ostalarien artean, Alfontso XIII erregea eta Mª Cristina erregina bereizten dira. Hainbat jabeetatik pasa ondoren, Donostiako udaletxeak jauregia erosi zuen 1939an Franco jeneralari eskaintzeko udako egoitza bezala eta 1975 urtera arte eginkizun honi eutsi zion. Honen ondoren, eraikin hau udaletxeko eskuetara itzultzen da eta harreraleku bezala eskaintzen dute, lorategiak jendeari irekiz.